بیماری ام اس چیست؟

بیماری ام اس (MS) یا مولتیپل اسکلروزیس، بیماری مزمنی است که سیستم عصبی مرکزی (CNS) را هدف قرار می دهد. سیستم ایمنی به میلین، که لایۀ محافظ در اطراف رشته های عصبی است، حمله می کند. این اتفاق منجر به ایجاد التهاب، ضایعات و بافت اسکار (زخمی شکل) می شود، که می تواند باعث شود مغز برای ارسال سیگنال به سایر نقاط بدن دچار مشکل شود.


علائم بیماری ام اس کدامند؟

افراد مبتلا به بیماری MS علائم زیادی را تجربه می کنند. به دلیل ماهیت بیماری، این علائم می توانند به طور گسترده ای از فردی به فرد دیگر متفاوت بوده و همچنین میزان شدت درد ناشی از این علائم می تواند سال به سال، ماه به ماه و حتی روز به روز تغییر یابد.

دو نمونه از شایع ترین این علائم، خستگی و مشکل در راه رفتن است.


١. خستگی

طبق گزارشات منتشر شده حدود ٨٠ درصد از افراد مبتلا به ام اس احساس خستگی می کنند. خستگی که در این افراد بوجود می آید می تواند تضعیف کننده بوده، و بر توانایی فرد در انجام کارها و فعالیت های روزمره تاثیر بگذارد.


٢. مشکل در راه رفتن

برای بیماران مبتلا به ام اس مشکل در راه رفتن می تواند بنا به دلایلی اتفاق افتد. از جملۀ این دلایل:

  • بی حسی در ساق پا یا پاها
  • مشکلات تعادلی
  • ضعف عضلانی
  • اسپاستیک عضلانی (انقباض عضلانی)
  • مشکل بینایی
  • خستگی شدید

مشکل در راه رفتن همچنین می تواند منجر به آسیب های ناشی از زمین خوردن شود.


سایر علائم بیماری ام اس

سایر علائم نسبتاً رایج ام اس عبارتند از:

  • درد حاد یا مزمن
  • لرزش
  • مشکل در مسائل شناختی شامل تمرکز، حافظه و مهارت های حل مسئله


این وضعیت همچنین می تواند منجر به اختلالات گفتاری شود.


انواع مختلف بیماری ام اس کدامند؟

انواع مختلف ام اس عبارتند از:

١. سندرم بالینی  جدا شده (CIS)

سندرم بالینی جدا شده (CIS) دربردارندۀ بخشی از علائم است که حداقل تا ٢۴ ساعت طول می کشد تا علائم آن ظاهر شود. این علائم ناشی از دمیلینیشین (demyelination) (از بین رفتن غشاء سلول عصبی) در سیستم عصبی مرکزی می باشد.

دو نوع اپیزود وجود دارد:

  • تک ضلعی. اپیزود (بخش) تک شاخه ای به معنای آن است که یک ضایعه باعث ایجاد یک علامت می شود.
  • چند ضلعی. اپیزود چند شاخه ای بدان معناست که فرد بیمار بیش از یک ضایعه و بیش از یک نشانه را در بدن دارد.



اگر چه این بخش ها به عنوان مشخصه ای از ام اس هستند، اما دلایل محکمی برای تشخیص فوری این بیماری نیستند.

اگر ضایعات ایجاد شده شبیه ضایعاتی باشد که در ام اس اتفاق می افتند، احتمال بیشتری دارد که برای فرد بیمار تشخیص عود مجدد بیماری ام اس (RRMS) داده می شود. و اگر این ضایعات بوجود نیامد، به احتمال زیاد فرد مبتلا به ام اس نیست.


عود مجدد بیماری ام اس (RRMS)

عود مجدد ام اس به معنای عود کاملاً واضح بیماری به دنبال بهبود آن می باشد. در طول دورۀ بهبودی، علائم بیماری خفیف بوده و یا ظاهر نمی شوند و هیچ پیشرفتی در بیماری دیده نمی شود.

عود مجدد ام اس شایع ترین شکل از این بیماری است که در مراحل آغازین آن روی می دهد و ٨۵% درصد از افراد مبتلا آن را تجربه می کنند.


٢. ام اس پیشروندۀ اولیه (PPMS)

اگر شخص مبتلا به ام اس پیشروندۀ اولیه باشد، از زمان بروز علائم بیماری وضعیت عملکرد عصبی وی به تدریج بدتر می شود. با این حال، در این مرحله بیماری پایداری کمتری دارد، و اصطلاح “فعال” و “غیر فعال” برای توصیف فعالیت بیماری استفاده شود.

ام اس پیشروندۀ اولیه اصطلاحی است که پیش از این برای توصیف ام اس پیشرونده با عود کاملاً  آشکار بیماری بکار برده می شد.


٣. ام اس پیشروندۀ ثانویه

ام اس پیشروندۀ ثانویه زمانی اتفاق می افتد که ام اس پیشروندۀ اولیه وارد مرحلۀ پیشرفته تری می شود. در عین حال ممکن است فرد بیمار علاوه بر ناتوانی و یا بدتر شدن تدریجی عملکرد، شاهد عود قابل توجهی از بیماری نیز باشد.

نکتۀ پایانی

بیماری ام اس می تواند تغییر یابد و یا پیشرفت کند، اما شخص مبتلا به ام اس در آن واحد می تواند فقط یک نوع از ام اس را مبتلا شود.


بیماری ام اس چگونه درمان می شود؟

در حال حاضر درمان قطعی برای ام اس در وجود ندارد، اما گزینه های متعددی برای درمان نسبی آن وجود دارد.

درمان های تغییر دهنده بیماری (DMTs)

درمان های تغییر دهنده بیماری (DMTs) برای کاهش پیشرفت بیماری و نیز کاهش میزان عود بیماری طراحی شده است.

داروهای خود تجویزی تغییر دهنده بیماری (DMTs) برای درمان عود مجدد بیماری ام اس شامل گلاتیرامر استات (تعدیل‌ کننده سیستم ایمنی بدن) و اینترفرون بتا می باشد. از جمله:

  • Avonex
  • Betaseron
  • Extavia
  • Plegridy
  • Rebif

● داروهای خوراکی

داروهای خوراکی برای درمان عود مجدد بیماری ام اس عبارتند از:

  • Tecfidera) dimethyl fumarate)
  • (dimethyl fumarate (Tecfidera
  • (teriflunomide (Aubagio

● دارو های تزریق داخل وریدی

دارو های تزریق داخل وریدی برای درمان عود مجدد بیماری ام اس عبارتند از:

  • (alemtuzumab (Lemtrada
  • (natalizumab (Tysabri
  • mitoxantrone hydrochloride


در سال ٢٠١٧، سازمان غذا و دارو نخستین داروی DMT را برای افرادی که ام اس پیشروندۀ اولیه دارند تأیید کرد.

این داروی قابل تزریق، (ocrelizumab (Ocrevus نام دارد و می تواند برای درمان عود مجدد بیماری نیز مورد استفاده قرار گیرد.

نه تنها تمام داروهای ام اس برای بیماران قابل دسترس نیست، بلکه مصرف آنها برای تمامی بیماران ام اس نیز پیشنهاد نمی شود.


● سایر داروها برای درمان بیماری ام اس

پزشک معالج می تواند کورتیکواستروئیدها از جمله متیل پردنیزولون (Medrol) و پردنیزون (دارای خواص ضدالتهابی) (Prednisone Intensol, Rayos) را برای درمان عود بیماری تجویز کند.

درمان های دیگر همچنین می تواند علائم موجود در فرد بیمار را کاهش داده و کیفیت زندگی او را بهبود بخشد. از آنجائیکه بیماری ام اس برای هر کسی متفاوت از دیگری است، شیوۀ درمان بستگی به علائم خاص هر بیمار دارد، برای اغلب بیماران یک شیوۀ انعطاف پذیر لازم است.


علائم اولیه ام اس کدامند؟

بیماری ام اس می تواند به یکباره فرد را مبتلا سازد و یا اینکه علائم مرتبط با این بیماری می تواند به آرامی در فرد ظاهر شود به طوری که فرد بیمار به راحتی آنها را می پذیرد.

علائم اولیه بیماری ام اس
علائم اولیه بیماری ام اس


سه مورد از شایع ترین علائم اولیه ام اس عبارتند از:

  • بی حسی و سوزن سوزن شدن. که روی دست ها، پاها یا یک طرف صورت فرد تاثیر می گذارد، و شبیه حسی است که پاها خواب می روند و احساس سوزن سوزن شدن و گز گز به فرد دست می دهد. با این حال، این احساس ها بدون هیچ دلیل آشکاری بوجود می آیند.

  • عدم تعادل و احساس ضعف در پاها. ممکن است فرد در حین پیاده روی یا انجام فعالیت های جسمانی دیگر، دچار عدم تعادل و لغزش پا بشود.

  • دوبینی، تار بینی، یا از دست دادن بخشی از بینایی. این علائم می تواند مشخصۀ اولیه بیماری ام اس باشد، همچنین فرد می تواند تا حدودی چشم درد نیز داشته باشد.


اینکه این علائم برای مدتی ناپدید شده و بعد از مدتی دوباره ظاهر شوند چیز غیر عادی نیست و ممکن است طی هفته ها، ماه ها یا حتی سال ها در فاصلۀ عود بیماری این علائم بارها بروز پیدا کند.

این علائم می تواند دلایل مختلف دیگری نیز داشته باشد. حتی اگر فردی این علائم را داشته باشد، لزوماً بدین معنا نیست که  مبتلا به ام اس است.


چه عواملی باعث ابتلا به بیماری ام اس می شوند؟

اگر فردی مبتلا به ام اس باشد میلین که لایۀ محافظ رشته های عصبی است آسیب می بیند.

تصور می شود که این آسیب ناشی از حمله سیستم ایمنی است. محققان معتقدند دلیل آن می تواند یک عامل محیطی مانند ویروس یا سم باشد که حمله سیستم ایمنی را از آغاز می کند.

زمانی که سیستم ایمنی بدن به میلین حمله می کند، باعث التهاب و سوزش می شود، و در نتیجه منجر به ایجاد بافت اسکار (زخمی شکل) یا ضایعات می شود. التهاب و بافت اسکار باعث ایجاد اختلال در سیگنال های بین مغز و سایر قسمت های بدن می شود.

ام اس یک بیماری ارثی نیست، اما اگر فردی والدین یا خواهر و برادر مبتلا به ام اس داشته باشد، تا حدودی احتمال خطر ابتلا به این بیماری برای او نیز وجود خواهد داشت. دانشمندان برخی ژن ها را شناسایی کرده اند که به نظر می رسد مستعد افزایش خطر ابتلا به ام اس می باشند.


ام اس چگونه تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص این بیماری پزشک از بیمار می خواهد تا آزمایش نورولوژیک (عصبی)، آزمایش بالینی، و تعدادی آزمایشات دیگر را انجام دهد تا بر اساس بررسی نتایج این آزمایشات تشخیص دهد که آیا فرد مبتلا به ام اس است یا نه.

آزمایش تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • اسکن ام آر آی. استفاده از کنتراست رنگ با MRI به پزشک اجازه می دهد تا ضایعات فعال و غیر فعال در سراسر مغز و نخاع را تشخیص دهد.

  • تست پتانسیل تحریکی بینایی. برای این تست نیاز به تحریک مسیرهای عصبی برای تحلیل و بررسی فعالیت الکتریکی در مغز می باشد. در گذشته تست شنوایی ساقۀ مغز و تست پتانسیل تحریکی حسی برای تشخیص بیماری ام اس مورد استفاده قرار می گرفت.

  • پونکسیون کمری (اندازه گیری پروتئین در مایع مغزی نخاعی). ممکن است پزشک برای تشخیص ناهنجاری های مایع نخاعی آزمایش پونکسیون کمری را برای بیمار پیشنهاد کند. این آزمایش می تواند در جلوگیری از بیماری های عفونی مؤثر باشد.

  • آزمایش خون. پزشکان از طریق این آزمایش علائمی که در برخی بیماری ها نیز وجود دارند و مشابه علائم ام اس هستند را تشخیص داده و آنها را حذف می کنند. 


تشخیص ام اس نیاز به شواهدی مبتنی بر تخریب، حذف یا از دست دادن لایۀ محافظ میلین در زمان های مختلف در بیش از یک نقطه از مغز، نخاع و یا عصب بینایی دارد.

برای تشخیص آن همچنین لازم است اطمینان حاصل شود که این علائم مربوط به بیماری های دیگری که علائم مشابهی دارند نمی باشد. بیماری های لیم، لوپوس و سندرم سوگرن فقط چند نمونه از این موارد است که علائم مشابهی مانند علائم ام اس دارند.


ادامۀ زندگی با بیماری ام اس  

اکثر افراد مبتلا به ام اس راه هایی برای کنترل علائم و داشتن عملکرد خوب پیدا کرده اند.

داروها

داشتن ام اس بدین معناست که فرد مبتلا بایستی به یک پزشک متخصص در درمان ام اس مراجعه کند.  

اگر برای بیمار یکی از درمان های تغییر دهنده بیماری (DMTs) در نظر گرفته شده است، او بایستی مطمئن شود که طبق دستور پزشک و زمانبندی وی به طور مرتب دورۀ درمان را طی می کند. همچنین ممکن است پزشک برای درمان برخی علائم خاص، داروهای دیگری نیز تجویز کند.

ورزش و رژیم غذایی

یک رژیم غذایی متعادل، کم کالری، همراه با مواد مغذی و فیبر بالا، به بیمار کمک می کند تا سلامت کلی خود را کنترل کند.

ورزش منظم برای داشتن سلامت جسمی و روحی مهم است، حتی اگر فرد بیمار دارای برخی ناتوانایی ها باشد. اگر حرکت فیزیکی برای بیمار دشوار است، شنا و ورزش در یک استخر شنا می تواند به او کمک می کند. همچنین برخی از کلاس های یوگا صرفاً مخصوص افراد مبتلا به ام اس برگزار می شوند.

برخی مکمل های درمانی دیگر  

مطالعات اندکی در خصوص اثربخشی درمان های مکمل انجام گرفته است، اما این بدین معنا نیست که این درمان ها به هیچ وجه مؤثر نیستند.

برخی از فعالیت ها وجود دارند که می توانند به بیمار کمک کنند تا کمتر دچار استرس شود و بیشتر احساس راحتی کند. از جملۀ این فعالیت ها عبارتند از: 

  • مدیتیشن
  • ماساژ درمانی
  • تای چی
  • طب سوزنی
  • هیپنوتیزم
  • موزیک درمانی


تای چین یک هنر رزمی داخلی چینی است


مدیتیشن تمرینی است که در آن فرد با استفاده از یک تکنیک – نظیر ذهنیت و یا تمرکز ذهن خود در یک شی، تفکر یا فعالیت خاص – به تمرکز، توجه، آگاهی و دستیابی به حالت ذهنی و احساسی آرام و پایدار دست می یابد.



نکتۀ پایانی

ام اس یک بیماری مادام العمر است. فرد مبتلا به ام اس با چالش های خاصی روبرو خواهد شد که این چالش ها می توانند در طول زمان تغییر یابند.

فرد بیمار بایستی در خصوص برخی مسائل نگرانی های خود را با پزشک در میان بگذارد، هر آنچه را که می تواند در مورد ام اس بیاموزد، و به دنبال چیزهایی باشد که باعث رضایت خاطر و بهتر شدن حال او می شود.

بسیاری از افراد مبتلا به ام اس حتی چالش ها و راهبردهای مقابله خود با این بیماری را از طریق گروه های پشتیبانی شخصی یا در اینترنت به اشتراک می گذارند.


توصیه های مربوط به رژیم غذایی برای افراد مبتلا به ام اس  

نشان داده شده است که رژیم غذایی تأثیری بر ماهیت بیماری ندارد، اما می تواند به برخی از چالش های بیمار کمک کند. به عنوان مثال، اگر بیمار احساس خستگی می کند، رژیم غذایی با چربی بالا و کربوهیدرات ساده، برای او مناسب نخواهد بود.

رژیم غذایی مناسب افراد مبتلا به بیماری ام اس


بیمار ام اس چه غذایی بخورد؟

رژیم غذایی بیمار ام اس بایستی شامل این موارد باشد:

  • انواع میوه ها و سبزیجات
  • پروتئین های بدون چربی، مانند ماهی و مرغ بدون پوست
  • غلات و سایر منابع غنی از فیبر
  • آجیل
  • حبوبات
  • محصولات لبنی کم چرب
  • مقادیر کافی آب و سایر مایعات


هر چه رژیم غذایی که بیمار مصرف می کند غنی تر باشد، سلامت کلی وی نیز بهتر خواهد بود. و در این صورت بیمار در کوتاه مدت نه تنها به احساس بهتری دست خواهد یافت بلکه بنیه ای برای آینده ای سالمتر نیز خواهد داشت. 


مصرف کمتر و یا اجتناب از خوردن برخی مواد غذایی  

بیمار مبتلا به ام اس بایستی از خوردن این مواد غذایی اجتناب کند و یا کمتر مصرف کند:

  • چربی های اشباع شده
  • چربی ترانس
  • گوشت قرمز
  • غذاها و نوشیدنی هایی با قند بالا
  • مواد غذایی با سدیم بالا
  • غذاهای فرآوری شده

اگر بیمار مشکلات پزشکی دیگری نیز دارد، از پزشک خود سؤال کند که آیا باید رژیم غذایی خاصی را مصرف کند یا هر مکمل غذایی را می تواند مصرف کند.

رژیم های خاصی مانند رژیم کتو یا کتوژنیک، پائولو و یا رژیم های مدیترانه ای ممکن است به برخی از چالش هایی که افراد مبتلا به ام اس درگیر آن ها هستند کمک کند.

رژیم کتو یا کتوژنیک یک رژیم غذایی با کربوهیدرات بسیار کم است که بدن را به یک دستگاه چربی سوز تبدیل می کند.



بیمار بایستی برچسب روی غذاها را بخواند. غذاهایی که کالری زیادی دارند اما مواد مغذی کمتری دارند کمکی به بهبود حال بیمار و یا حفظ وزن مناسب او نخواهند کرد.  

بیمار بایستی برچسب روی غذاها را بخواند. غذاهایی که کالری زیادی دارند اما مواد مغذی کمتری دارند کمکی به بهبود حال بیمار و یا حفظ وزن مناسب او نخواهند کرد.  


آمار مبتلایان به بیماری ام اس

طبق انجمن ملی مولتیپل اسکلروزیس (ام اس)، از سال ١٩٧۵ مطالعات علمی در سطح ملی در خصوص شیوع ام اس در ایالات متحده انجام نشده است. با این حال، بر اساس مطالعه ای در سال ٢٠١٧، تخمین زده شده است که در سطح جامعه حدود ١ میلیون آمریکایی مبتلا به ام اس هستند.

موضوعات دیگری که فرد مبتلا به ام اس بایستی از آنها مطلع باشد آن است که:

  • ام اس شایع ترین وضعیت نورولوژیک (مبتنی بر آسیب رساندن بر مغز و اعصاب) است که باعث ناتوانی جوانان بالغ در سراسر جهان  می شود.

  • اکثر افراد در زمان تشخیص بیماری در سنین بین ٢٠ تا ۵٠ سالگی قرار دارند.

  • به طور کلی، ام اس در زنان بیشتر از مردان رایج است. طبق آمار انجمن ملی مولتیپل اسکلروزیس، عود مجدد بیماری ام اس در زنان دو تا سه برابر بیشتر از مردان است و میزان ام اس پیشروندۀ اولیه (PPMS) در زنان و مردان تقریبا برابر است.

  • در مناطقی که نزدیک خط استوا قرار دارند میزان ابتلا به ام اس کمتر است، که می تواند به دلیل قرار گرفتن در معرض نور خورشید و جذب ویتامین D باشد. افرادی که محل زندگی آنها قبل از سن ١۵ سالگی به محل جدیدی انتقال می یابد، به طور کلی با فاکتورهای خطرات مرتبط با مکان جدید روبرو می شوند.

  • اطلاعات جمع آوری شدۀ سال های ١٩٩٩ تا ٢٠٠٨ نشان می دهد که هزینه های مستقیم و غیرمستقیم درمان ام اس بین ٨,۵٢٨ دلار تا ۵۴,٢۴۴ دلار در سال بوده است. هزینه های جاری درمان های تغییر دهنده بیماری برای جلوگیری از عود مجدد بیماری تا ۶٠ هزار دلار در سال می باشد. هزینۀ داروی اکولیزوماب، (Ocrevus) (گران ترین داروی جهان) ۶۵٠٠٠ هزار دلار است.

  • کانادائی ها بالاترین میزان ابتلا به ام اس را در جهان دارند.



تأثیرات ام اس

ضایعات ناشی از ام اس می تواند در هر نقطه از سیستم عصبی مرکزی ایجاد شده و در هر قسمت از بدن تأثیر بگذارد.

مسائل مربوط به تحرک

همزمان با بالا رفتن سن فرد بیمار، برخی از ناتوانی های ناشی از ام اس ممکن است آشکارتر شود. اگر بیمار مشکل تحرک داشته باشد، زمین خوردگی فرد می تواند باعث افزایش خطر شکستگی استخوان شود.

داشتن وضعیت های دیگری مانند آرتروز و پوکی استخوان می تواند وضعیت را پیچیده تر کند.

مسائل دیگر

یکی از شایع ترین علائم بیماری ام اس احساس خستگی است، اما برای افراد مبتلا به ام اس تجربۀ این علائم عادی نیست:

نکتۀ پایانی

مسائل مربوط به تحرک می تواند منجر به عدم فعالیت بدنی شود که در نتیجه باعث مشکلات دیگر در زمینۀ سلامتی فرد خواهد شد. خستگی و مسائل مربوط به تحرک نیز ممکن است بر عملکرد جنسی تاثیر بگذارد.  


پیش آگاهی برای افراد مبتلا به ام اس

تقریباً غیرممکن است که بتوان پیش بینی کرد بیماری ام اس چگونه درهر یک از افراد مبتلا پیشرفت می کند.

حدود ١٠ تا ١۵ درصد از افراد مبتلا به ام اس تا ده سال پس از تشخیص به ندرت دچار حملات عصبی می شوند و در این مدت  کمتر دچار ناتوانی بدنی می شوند که گاهی اوقات آن را ام اس خوش خیم می نامند.

١۵ سال پس از تشخیص ام اس حدود نیمی از افراد مبتلا به آن، از عصا و یا سایر روش های کمکی برای راه رفتن استفاده می کنند. با گذشت ٢٠ سال از ابتلا به بیماری ۶٠ درصد بیماران همچنان در حالت آمبولاسیون (متحرک) قرار دارند و ١۵ درصد آنها نیاز به مراقبت های اولیه دارند.

نوع ام اس

ام اس پیشرفته معمولاً سریعتر از عود مجدد آن پیشرفت می کند. افرادی که دچار عود مجدد بیماری ام اس هستند می توانند تا سال ها پیشرفت این بیماری را به تعویق بیندازند. عدم توانایی پس از پنج سال معمولاً شاخص خوبی برای آیندۀ بیمار است.

سن و جنس

این بیماری معمولاً در مردان نسبت به زنان سریعتر پیشرفت می کند. و همچنین ممکن است در افرادی که بعد از ۴٠ سالگی برای آنها تشخیص بیماری ام اس داده می شود و نیز در افرادی که میزان عود مجدد بیماری بالا است سریعتر پیشرفت کند.


نکتۀ پایانی

کیفیت زندگی بیمار بستگی به علائم او و همچنین نحوه پاسخ به درمان دارد. این بیماری به ندرت کشنده است اما بیماری های غیر قابل پیش بینی می توانند بدون هیچ علامتی تغییر جهت دهند.

اکثر افراد مبتلا به ام اس دچار ناتوانی شدید نمی شوند و به طور کامل به زندگی خود ادامه می دهند. 


منبع: healthline.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *